Εδώ που έφτασε η Ελληνική κοινωνία είναι αποτέλεσμα πενήντα ολόκληρων χρόνων, δηλαδή από τη λήξη του εμφυλίου και μετά. Και λέω κοινωνίας γιατί το πρόβλημα δε βρίσκεται μονάχα στην οικονομία, στην οποία εμείς κι όλος ο κόσμος το τελευταίο εξάμηνο έχει εστιάσει την προσοχή του. Η αποσάθρωση υπάρχει σ’ όλους τους τομείς, στην παιδεία, στις σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ μας, στον αυτοσεβασμό και στην αυτοκαταστροφή.
Πώς έγινε και φτάσαμε μέχρις εδώ; Πώς έγινε κι οι περιβόητες γενιές του 114 και η γενιά του Πολυτεχνείου που προέταξαν τα στήθη στον κίνδυνο με σημαία το ιδεώδες σήμερα παραδίδουν στα παιδιά τους μια τέτοια κοινωνία;
Η απάντηση δεν είναι απλή και ασφαλώς χρειάζεται μια εκτενέστερη κοινωνιολογική ανάλυση. Όμως, επειδή ανήκω στη γενιά Πολυτεχνείου και άρα στους υπεύθυνους, θα καταθέσω τη μαρτυρία μου. Τι είδα και τι εβίωσα όλα αυτά τα χρόνια, που έφεραν την Ελληνική κοινωνία στην κατάρρευση. Και δεν είναι πολλά αυτά που έχω να πω, αλλά μονάχα ένα: πως όλα τα μεταπολιτευτικά χρόνια οι εξελίξεις στην Ελλάδα εκπορεύτηκαν από την ψυχολογία της στέρησης για «ψωμί, παιδεία, ελευθερία». Η στέρηση μας οδήγησε. Η παρόρμηση, το συναίσθημα και τα συνθήματα. Η πολιτική πραγματώθηκε στις όσο το δυνατόν μεγαλύτερες συγκεντρώσεις, η οικονομία στη ρεμούλα κι η παιδεία στις καταλήψεις. Με δυο λόγια, το πολίτευμα που είχαμε δεν ήταν αυτό που νομίζαμε, δηλαδή Δημοκρατικό αλλά Οχλοκρατικό. Ο όχλος μας κυβέρνησε. Η λογική του δικαιούμαι και αρπάζω. Ο διαγκωνισμός και η άτακτη πορεία. Η ανομία και η αυτοδικία.
Όχι, το πρόβλημα μας δεν είναι μονάχα οικονομικό. Είναι πρώτο απ’ όλα κοινωνικό. Είναι πρόβλημα ιδεολογικό, παιδευτικό και ηθικό. Που σημαίνει πως τα πράγματα είναι πολύ πιο δύσκολα απ’ όσο τα νομίζουμε. Γιατί δεν είναι εύκολο ν’ αλλάξεις μυαλά, νοοτροπία, στάση ζωής και φιλοσοφία από τη μια μέρα στην άλλη και από τη μια γενιά στην άλλη. Δεν είναι εύκολο να ξαναμάθεις – σωστά αυτή τη φορά- τι σημαίνει Δημοκρατία. Δηλαδή, πως δεν πρόκειται για το πολίτευμα που, όπως πρόχειρα νομίζουμε, στηρίζεται απλά και μόνον στην αρχή της πλειοψηφίας, αλλά πως η Δημοκρατία εμπεριέχει τον αλληλοσεβασμό και την έννοια του ζωτικού χώρου του άλλου. Κι απ’ αυτές τις αρχές πηγάζουν γραφτοί κανόνες και άγραφτοι, που οι πολίτες είναι οφείλουν να τηρήσουν, προκειμένου να ακολουθήσει η υγιής πορεία μιας κοινωνίας.
